Wat doet jouw verwachting
met je gedrag?

We kennen allemaal het verhaal van de suikerpil: een patiënt krijgt een pil zonder werkzame stof en voelt zich tóch beter. Niet omdat het middel iets doet, maar omdat de verwachting krachtig genoeg is om ons lichaam en onze geest in beweging te zetten. En het werkt! Geen hulp van buitenaf, alleen je verwachting die je brein op scherp zet. Dat placebo-effect is sterker dan we soms beseffen. In de geneeskunde kunnen patiënten daadwerkelijk baat hebben bij een schijnbehandeling. En tegenwoordig beperkt het zich niet tot alleen pillen.

Onderzoekers Kosch, Welsch en collega’s trokken dit fenomeen door naar een terrein dat ons dagelijks leven steeds meer beïnvloedt: Artificial Intelligence (AI). Wat gebeurt er als we dénken dat AI ons helpt, ook als dat niet het geval is? Wat is het placebo-effect van AI in de interactie tussen mens en computer? En hoe beïnvloedt dit ons gedrag?

Je primaire gedachten: vijand of vriend

Kosch en Welsch lieten deelnemers een reeks woordpuzzels oplossen. De ene groep kreeg te horen dat een slimme AI-assistent hen ondersteunde: het systeem zou de moeilijkheid van de puzzels aanpassen op basis van hun stressniveau en eerdere antwoorden. De andere kreeg geen hulp. Wat de deelnemers niet wisten is dat in werkelijkheid niemand écht ondersteuning ontving. Iedereen kreeg precies dezelfde puzzels, van begin tot eind. (ACM Digital Library, 2023)

Toch was er een verschil in uitkomst. De groep die dacht geholpen te worden door AI, voelden zich zekerder, gingen met meer focus aan de slag en waren er na afloop van overtuigd dat AI hen had geholpen. Hun verwachting was voldoende om hun gevoel en gedrag te veranderen.

Dit roept een intrigerende vraag op: waar halen we onze kracht eigenlijk vandaan? Uit ons eigen kennen en kunnen of juist uit iets buiten onszelf, zoals technologie, complimenten, systemen, feedback?

Zodra we geloven dat er hulp is, voelen we ons competenter en presteren we beter. Maar dat betekent óók dat we onszelf soms onbewust afhankelijk maken van externe factoren, terwijl de sleutel eigenlijk bij onszelf ligt.

De eerste dominosteen

Wat dit experiment zo fascinerend maakt, is dat het laat zien hoe sterk onze gedachten ons gedrag beïnvloeden. Het was niet de technologie die het verschil maakte, maar de gedachte “ik krijg hulp” die zorgde voor meer ontspanning en betere concentratie, waardoor de overtuiging van een succesvolle uitkomst toenam. Precies hier komt een bekend psychologisch model om de hoek kijken, namelijk het 5G-model. Het model laat zien hoe de beleving zich stap voor stap ontwikkelt:

• Gebeurtenis: je krijgt een puzzel en hoort dat AI je helpt.
• Gedachte: ik sta er niet alleen voor, dit gaat me beter lukken.
• Gevoel: meer rust, vertrouwen.
• Gedrag: je gaat geconcentreerder en met meer energie aan de slag.
• Gevolg: een beter resultaat en de overtuiging dat de AI zijn werk deed.

Je hebt vaak geen invloed op de gebeurtenis zelf. Die puzzel ligt er. De deadline komt. Een opmerking is gemaakt. Je hebt wél invloed op de gedachte die volgt en daarmee ook op alles wat daarna komt. Juist die kleine verschuiving maakt een enorme impact. Als je vroeg in de cirkel al een positieve gedachte kiest, heeft dat invloed op de hele kettingreactie.

Dit vraagt om een moment van zelfonderzoek. Welke gedachten schieten automatisch door je hoofd bij een uitdagende situatie? Zijn dat steunende gedachten als “ik kan leren, ik kan hulp vragen, ik heb kwaliteiten?” Of eerder belemmerende gedachten zoals “ik kan dit niet, anderen zijn beter, dit mislukt vast”? Door dit bewust te onderzoeken, kun je die eerste stap in de 5G-cirkel beïnvloeden. Dat maakt hét verschil in hoe je je voelt, wat je doet en uiteindelijk ook wat er gebeurt.

Eigenaarschap over je eigen denken

Het draait om de vraag: laat jij je leiden door omstandigheden en externe factoren of kies je bewust welke gedachten je aandacht geeft? Dit AI-experiment laat zien hoe groot de invloed van verwachting is. Het 5G-model geeft je een concreet handvat om die invloed zelf te sturen. Precies daar begint eigenaarschap over je eigen denken en doen.

Wil je ontdekken hoe je dit in de praktijk versterkt en hoe je je gedachten bewust inzet om jezelf vooruit te helpen? In de training Master Your Mindset onderzoek je je eigen patronen, leer je steunende gedachten activeren en ervaar je hoe klein denken een groot verschil maakt!